Arbeidsmarktmonitor: Freelancers verdienen meer, maar halen ook vaker inkomen van buiten de journalistiek

Freelance (foto)journalisten zijn in 2023 meer gaan verdienen ten opzichte van het jaar ervoor. Hun gemiddelde belastbaar jaarinkomen lag in 2023 op 39.650 euro. In 2022 lag dat volgens eerder onderzoek op 32.000 euro.

De groep freelancers met een lager bruto inkomen dan 20.000 euro per jaar werd in het afgelopen jaar kleiner, terwijl de groep met een bruto inkomen van boven de 50.000 euro per jaar juist groeide, in vergelijking met eerdere jaren (PDF). Toch verdient de helft van de zzp’ende journalisten op jaarbasis nog altijd minder dan 30.000 euro. Ruim één op de drie freelancers (36,84%) had vorig jaar een belastbaar inkomen van minder dan het minimumloon. In absolute aantallen zijn dat een kleine 2500 personen.

Dat blijkt uit onderzoek dat werd verricht in het kader van de NVJ Arbeidsmarktmonitor, een grootschalig onderzoek naar de journalistieke arbeidsmarkt. Bij het onderzoek zijn freelancers in een enquête gevraagd naar hun journalistieke praktijk. Resultaten van dat onderzoek werden vergeleken met de meest recente editie van de Monitor Freelancers en Media 2023 (PDF).

Wil je meer weten over de wijze waarop dit onderzoek heeft plaatsgevonden, scroll dan naar de verantwoording onderaan dit artikel.

Meer inkomen uit niet-journalistiek werk
Freelance (foto)journalisten haalden in 2023 een fors groter deel van hun inkomsten uit niet-journalistiek werk dan in het jaar daarvan. Waar journalistieke zzp’ers in 2022 nog gemiddeld zo’n drie kwart van hun inkomen (73%) uit (foto)journalistiek werk haalden, was dat in 2023 nog net niet twee derde deel (65,7%). 

Het grootste deel van het niet-journalistieke inkomen, is afkomstig uit werk dat wél aan het journalistieke werk is gelieerd. Freelancers haalden gemiddeld bijna een kwart van hun totale inkomen (23,2%) uit niet-journalistiek schrijvend, fotografisch of audiovisueel werk. 9% van het inkomen is afkomstig uit ander werk als zelfstandige, waaronder het geven van gastles en workshops. 2% komt uit auteursrechtelijke vergoedingen.

Werken voor niet-journalistieke organisaties
Van de ondervraagden werkt 40% als schrijvend journalist en 20% als fotojournalist. Het deel van het inkomen dat afkomstig is uit niet-journalistiek werk, komt voornamelijk uit werk voor overheden, bedrijven, instellingen, PR-kantoren, reclamebureaus en vanuit de communicatiebranche. Eén op de drie freelance journalisten is (ook) actief voor niet-journalistieke organisaties.

Het vaakst werkt deze groep zelfstandigen voor bedrijven en instellingen. Vooral onder fotojournalisten is het normaal om opdrachten buiten de journalistiek te verrichten: 40% van de zelfstandige fotojournalisten haalt ook inkomsten van buiten de journalistiek.

De eerste editie van de NVJ Arbeidsmarktmonitor wordt aan het eind van 2024 gepubliceerd. Wil je in de tussentijd meer resultaten lezen? Klik dan hier.

Het gros van de freelancers heeft verder een goed gevulde opdrachtgeversportefeuille, blijkt uit het genoemde onderzoek. Meer dan de helft van hen werkt op jaarbasis voor méér dan vijf verschillende opdrachtgevers. De groep freelance journalisten die afhankelijk is van één opdrachtgever is klein (zo’n 5%). Ruim een op de drie zzp’ers in de journalistiek werkt op jaarbasis voor twee tot vier opdrachtgevers.

Journalisten in loondienst klussen weinig bij
Dat freelancers een deel van hun inkomsten halen uit niet-journalistiek werk, kan gezien worden als logisch gevolg van hun werkpraktijk. Journalisten in loondienst hebben veel minder vaak inkomen uit ander werk. Uit een enquête die door de NVJ en de Universiteit van Amsterdam (UvA) werd verspreid, blijkt dat journalisten in loondienst gemiddeld 97% van hun inkomen uit journalistiek werk halen. De journalist in loondienst klust dus amper bij. Als zij al inkomen uit een andere bron halen, is dat vaak uit onderwijs of – in het geval van gepensioneerden – uit de oudedagsvoorziening.

Van alle journalisten (freelancers en loondienders samen) haalt 55% zijn hele inkomen uit journalistiek werk. Met name jonge (freelance) journalisten halen een relatief groot deel van hun inkomen uit niet-journalistiek werk. Journalisten tot 30 jaar oud halen ruim een vijfde deel van hun inkomen (21,31%) van buiten de journalistiek. De groep 30- tot 39-jarigen haalt het grootste deel van zijn inkomsten puur en alleen uit journalistiek werk: 92,21%.

Freelancers krijgen het vaakst betaald per opdracht
Zzp’ers in de journalistiek krijgen het vaakst per opdracht (29,72%) of per uur (23,19%) betaald, blijkt uit de enquête die de NVJ onder freelancers verspreidde. Eén op de vijf schrijvende journalisten krijgt per woord betaald (20,31%). Betaling per teken – een vorm die met name in de dagbladwereld wordt gebruikt – komt minder vaak voor: 7,84% van de schrijvende freelancers krijgt daarmee te maken.

Van de fotojournalisten krijgt een kwart een vergoeding per foto en bijna een derde per opdracht (31,87%). Bij radio, televisie én online media komt betaling per opdracht en per uur het vaakst voor.

Naar de hoogte van tarieven is in het betreffende onderzoek niet gevraagd. Wel gevraagd is of zzp-journalisten de afgelopen twee jaar, waarin de inflatie buitengewoon hoog was, inflatiecorrectie hebben kunnen toepassen in hun tarief. Een kwart (25,81%) van hen is dat niet gelukt. Van de freelancers die inflatie hebben kunnen doorvoeren, zegt bijna een kwart dat dat gelukt is dankzij afspraken die de NVJ heeft gemaakt met opdrachtgevers.

Forse groep freelancers in de financiële problemen?
De data uit de enquête onder freelancers die de NVJ liet uitvoeren, laat zien een flink deel van de freelance (foto)journalisten het financieel zwaar heeft. Het gaat om 20 tot 30 procent van de journalistieke zzp’ers. Zo vindt ruim één op de vier freelancers (28,18%) van zichzelf dat hij/zij/x er financieel matig tot slecht voor staat.

Een bijna even grote groep (24,95%) stelt dat zijn huishouden het financieel niet langer dan drie maanden uit zou houden als het inkomen uit freelancewerk weg zou vallen. Van de freelancers met een partner, is bijna één op de vijf in grote tot zeer grote mate financieel afhankelijk van die partner.

Toch is het beeld wat minder negatief dan een jaar geleden: in de Monitor Freelancers en Media 2023 gaf 40% van de freelancers aan financieel niet rond te kunnen komen van zijn werk als journalist, schrijver en/of fotograaf.