AIVD en MIVD halen weer meer info in het geheim op
De AIVD en MIVD hebben vorig jaar opnieuw meer informatie in het geheim opgehaald. In 2025 kreeg de instantie die zulke aanvragen van de inlichtingendiensten moet beoordelen 4615 verzoeken, 4 procent meer dan het jaar ervoor. Het gaat dan bijvoorbeeld om het indringen in telefoons of het afluisteren van gesprekken.
Net als vorig jaar ziet de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) dat grote geopolitieke ontwikkelingen een rol spelen in de toename van verzoeken. In de afgelopen jaren steeg het aantal verzoeken steeds, vorig jaar was de toename zelfs 30 procent.
De commissie benadrukt dat ondanks alle zorgen om onder meer jihadisme en rechts-extremisme, de grondrechten van mensen niet zomaar geschonden mogen worden.
Lees ook: Inlichtingendiensten en politie dicht op de huid van de journalistiek
Onrechtmatigheidsoordelen
In 2025 waren er meer onrechtmatigheidsoordelen, deels door slordigheden in het proces. In 1,3 procent van de gevallen was de aanvraag ook na aanpassing niet terecht. Dan had de commissie op principiële en inhoudelijke punten bezwaar. Het ging dan bijvoorbeeld om het afluisteren van mensen of bedrijven die geen doelwit waren of geen gevaar vormden voor de democratische rechtsorde.
Ook bij sommige grote verzoeken waarbij veel informatie opgehaald zou worden, bijvoorbeeld door computers te hacken, ging het de commissie een aantal keer te ver. De inlichtingendiensten kunnen onder andere via glasvezel internetverkeer onderscheppen, waarmee veel informatie in één keer opgehaald wordt. De TIB ziet dat dit de privacy van veel mensen schendt en tegelijk weinig oplevert.
Ook de journalistiek wordt benaderd
In een recent onderzoek naar de relatie tussen de inlichtingendiensten en de journalistiek werden ook dertig achtergrondgesprekken, open bronnenonderzoek, AIVD-inzagedossiers van journalisten, plus een enquête die door 145 journalisten werd ingevuld, geanalyseerd.
Niet alleen de AIVD, ook andere diensten doen wel eens een beroep op de kennis van journalisten. Genoemd worden de Rijksrecherche, het Team Criminele Inlichtingen van de politie en de FIOD.
Journalisten die in het buitenland werken, krijgen soms last van de inlichtingendiensten aldaar.
Bijvoorbeeld op de Molukken, in Zimbabwe en Rwanda, Turkije, Spanje, Marokko, Syrië en Saoedi-Arabië. Voor menigeen was dit een angstaanjagende ervaring. ‘Na een interview ben ik door de inlichtingendiensten klemgereden in de straten van Harare en ongeveer een kwartier lang langs de weg ondervraagd.’
Tips voor het opvragen van je inzagedossier
Iedereen heeft het recht om de persoonsgegevens in te zien die de AIVD mogelijk over hem of haar heeft bewaard. De AIVD mag de gegevens over de laatste vijf jaar niet prijsgeven (maar doet dit soms toch). Hoe stel je zo’n inzageverzoek zo op dat die het beste resultaat oplevert?
Vraag om informatie die over jou gaat én die herleidbaar is naar jou. Lever zo gedetailleerd mogelijk informatie aan. Op het aanvraagformulier heeft de AIVD enkele regels voor ‘achtergrondinformatie en context’ gereserveerd die de dienst kan helpen om eventuele gegevens te vinden.
Voeg er, als nodig, een of meerdere A4’tjes aan toe. Geef zo veel mogelijk zoektermen die iets te maken hebben met jou en/of je werk en waar de AIVD belangstelling voor zou kunnen hebben (gehad). Noem eventueel ook de namen van mogelijk interessante mensen met wie je contact hebt gehad (uiteraard geen vertrouwelijke bronnen).
Houd de termijnen in de gaten en vraag dwangsommen aan als de AIVD deze termijnen overschrijdt. Zo voorkom je dat je jaren op je inzagedossier moet wachten.
Let op: het bovenstaande is de simpele manier om achter gegevens over jezelf te komen. Er is veel meer over te zeggen. Daartoe is een speciaal project in de maak waarbij journalisten juridisch advies bij de inzage-procedure kunnen krijgen.
Wil je hier meer over weten? Mail dan je verzoek naar stellabraam@pm.me
Praat mee