Achtergronden
Werken voor een habbekrats, zonder rechten
woensdag 3 juni 2009
De onvrede onder freelancers over dalende tarieven en ‘wurgcontracten’ – die uitgevers hen onder druk van de markt opleggen – neemt toe. Sommigen steken hun nek uit.
Freelance fotograaf Bastiaan Miché meldde begin januari op de site van De Journalist dat alle fotografen die voor de Telegraaf Media Groep (TMG) werken een ‘wurgcontract’ hadden gekregen waarin exclusiviteit wordt bedongen en de opdrachtgever het recht krijgt materiaal onbeperkt en op alle denkbare platforms te gebruiken. ‘Ik krijg slecht € 18,- per foto (exclusief BTW). Bij herplaatsingen krijg ik niks’, voegde Miché eraan toe. Het maakte 212 – vaak emotionele – reacties los en had als gevolg dat meer freelancers aan de bel trokken (zie overzichtje).Terugkijkend zegt Miché geen spijt te hebben van zijn actie, al is hij sindsdien wel opdrachtgevers kwijtgeraakt. ‘De Gooi- en Eemlander neemt niks meer van mij af.’
Hij heeft het TMG-contract niet ondertekend. ‘Mijn ervaring is dat als je echt een exclusieve foto hebt, opdrachtgevers altijd bereid zijn te betalen.’ Hij zegt teleurgesteld te zijn in de NVJ. ‘Ze is naar aanleiding van deze kwestie gaan praten met de TMG-directie, maar heeft zich zonder iets te bereiken weg laten sturen. Ik heb mijn lidmaatschap opgezegd omdat ze zich in mijn ogen te weinig inzet. Misschien doet ze achter de schermen wel iets, maar ik hoor daar nooit iets van.’
Freelance correspondent Centraal Europa, Runa Hellinga, meldde begin april dat uitgeverij Reed Business haar tarieven voor freelance journalisten per 1 april met 10 procent verlaagde. Zij stak haar nek uit omdat zij de verlaging ‘onaanvaardbaar’ vindt en niet langer voor de uitgever wil werken.
Ook de freelancers Peter Olsthoorn, Tonie Ringelestijn en Brenno de Winter kwamen er publiekelijk voor uit dat zij een aan hen voorgelegd contract van uitgeverij IDG (onder andere Webwereld, Computer!Totaal en GameZ) niet ondertekenen omdat voorwaarden en toonzetting ‘ver voorbij alle vormen van fatsoenlijke omgang’ waren. De Winter meldt dat het de relatie met de uitgever niet heeft verstoord en hij sindsdien al weer enkele bijdragen aan IDG-publicaties heeft geleverd.
Uit dit laatste voorbeeld blijkt dat het aanvechten van nieuwe tarieven of voorwaarden moeilijk, maar zeker niet kansloos is, zo stelt juriste Petra Oudhoff van de NVJ. Recent tekende zij namens acht freelancers bezwaar aan tegen het contract dat Uitgeverij IDG hen begin april stuurde. De belangrijkste bezwaren – naast een aantal details – richtten zich op de volledige overdracht van het auteursrecht, de vrijwaring van aansprakelijkheid en de eis van volledige exclusiviteit. Oudhoff: ‘Dit ging echt een stap te ver. Volgens dit contract zou de uitgever een artikel geheel kunnen herschrijven en desondanks alle aansprakelijkheid afwentelen.’
Op het bezwaar van de freelancers reageerde de uitgever not amused. IDG deelde hen schriftelijk mee de NVJ niet als onderhandelingspartner te onderkennen. Wel stuurde de uitgever een nieuw contract mee waarin de paragraaf over de vrijwaring van aansprakelijkheid was geschrapt. De overdracht van het auteursrecht was gewijzigd in het ‘exclusieve recht’ om het van de freelancers verkregen materiaal op allerlei manieren en via allerhande dragers te gebruiken. Oudhoff: ‘Uiteindelijk komt het erop neer dat slechts één van de voorwaarden van tafel is. De freelancers hebben mij laten weten dit niet acceptabel te vinden, en ik zal IDG dus opnieuw benaderen.’
Oudhoff voegt er aan toe wel vaker successen te boeken op dit gebied. ‘Maar soms wordt er door de uitgever – in samenspraak met de freelancers – voor gekozen geen ruchtbaarheid aan dergelijke aanpassingen van een contract te geven, zodat men het “onder ons” kan houden. Maar deze groep freelancers wil juist een voorbeeld stellen.’
‘Het is voor de NVJ moeilijk op te komen voor fotografen die ermee akkoord gaan om voor € 18,- per foto te werken’, pareert secretaris Ellie Speet van de NVJ de kritiek van Miché op de beroepsvereniging. ‘Daarnaast is het lastig de inspanningen die wij voor freelancers verrichten te communiceren. In de jarenlange taaie onderhandelingen met uitgevers op het gebied van auteursrecht zit niet veel dynamiek. Het levert weinig resultaat op. Vandaar dat we nu richting politiek stappen.
Speet is samen met organisaties als BNO, Fotografenfederatie en DDG (Dutch Directors Guild) bezig het auteurscontractenrecht geïmplementeerd te krijgen, waarmee de maker wettelijke bescherming krijgt. Ook het Netwerk Scenarioschrijvers ondersteunt de actie. ‘Het komt dit najaar aan de orde in de Kamer. We zijn nu bezig Kamerleden van informatie te voorzien.’
Veel uitgevers verlaagden recent hun tarieven of stuurden hun freelancers sterk aangescherpte voorwaarden. Een greep uit de voorbeelden:
Freelancers voor de Telegraaf Media Groep (TMG) kregen eind vorig jaar een ‘wurgcontract’ waarin exclusiviteit wordt bedongen en de opdrachtgever het recht krijgt materiaal onbeperkt en op alle denkbare platforms te gebruiken. De uitgever legde recent een ‘zwarte lijst’ aan van freelancers die het hen voorgelegde contract niet hebben ondertekend. Redacties hebben van de Redactie Inkoop BV van TMG de oekaze gekregen de banden met deze freelancers te verbreken.
Reed Business (onder meer Agrarisch Dagblad en FEM) verlaagde op 1 april zijn freelance tarieven met 10 procent. Freelancers moeten zo hun bijdrage leveren aan de kredietcrisis, zo redeneert het bedrijf. De maatregel geldt vooralsnog alleen voor 2009. ‘Daarna bekijken we of de verlaging nog nodig is’, zegt woordvoerder Christel Lammertink.
NT Publishers (onder meer Nieuwsblad Transport en Mainport) verlaagde met ingang van 1 mei zijn tarieven met 12 procent. Als motivatie wordt gegeven dat ‘veel uitgeverijen de laatste jaren hun winstgevendheid in gevaar hebben zien komen’. Omdat de doelgroep waar de uitgever zijn brood verdient (transport en logistiek) extra harde klappen krijgt, moet ook NT ‘snel en flink’ in de kosten snijden.
Uitgeverij IDG (onder andere Webwereld, Computer!Totaal en GameZ) stuurde begin april een nieuw contract naar haar freelancers. Volgens de nieuwe regels draagt de freelancer zijn auteursrecht geheel over aan de uitgever en verplicht hij zich de opdrachtgever van alle soorten van aanspraken te vrijwaren. IDG-freelancers Olsthoorn, Ringelestijn en De Winter steken hun nek uit en stellen publiekelijk het hen voorgelegde contract niet te ondertekenen. Ze schakelen de juridische dienst van de NVJ in. Olsthoorn: ‘Een uitgever waar je je voor inzet – voor een paar tientjes per uur nog – benadert je als een crimineel via de brievenbus. Of je maar even in dat vakje je vonnis wilt tekenen. Al bij een paar uitgevers heb ik zo’n soort plichten- en geen rechtencontract getekend, maar dit is the bloody limit.’
2 reacties
1. door Bas, 18 juni 2009, 18:35
Stukje uit laatste freelancers briefing ANP;
Het ANP betaalt een fotograaf maximaal 180,- exclusief btw voor aangekochte aanbodfotografie. Dit geldt in de regel voor een goede set foto’s, die in kwaliteit vergelijkbaar is met opdrachtfotografie. De redactie kan in bepaalde gevallen besluiten af te wijken van het maximale tarief, bijvoorbeeld als het aanbod uit slechts een foto bestaat. Als het ANP aanbod aankoopt, behoudt de fotograaf het copyright. Dit betekent dat bij toekomstig gebruik door klanten afdracht plaatsvindt. Klanten moeten in deze gevallen een bedrag betalen om te kunnen downloaden, waar de fotograaf 50% van krijgt. Als sprake is van goede, duurzaam bruikbare fotografie, zal het ANP bij voorkeur het copyright afkopen door het aanbod als opdracht aan te kopen, vanzelfsprekend tegen 200,-.
2. door ernst, 19 juni 2009, 08:24
ik wil even de zaak omdraaien….. als journalist en lid NVJ roep ik al vele jaren dat wij journalisten gewoon weer ons werk moeten gaan doen en niet als opgedofte juffertjes moeten pretenderen meer waard te zijn dan al het andere gewone werkvolk! Daar ligt de kern. We hebben onszelf uit de markt gewerkt door idiote salarisen en produktprijzen. Daarnaast zijn we in de valkuilen van leugen en bedrog gestapt en zijn we uit het oog verloren daar waar we voor zouden moeten vechten: objectieve en eerlijke verslaggeving. Zo simpel is het. Het is dus niet zo moeilijk te begrijpen dat wij door ons eigen functioneren gewoonweg onbetaalbaar zijn geworden en volstrekt overbodig. De waarheid kin je tegenwoordig gewoon weer van de straat halen en vele kranten doen dat ook zonder ook maar enige schaamte. Zie maar de oproepen in de Telegraaf naar mensen die in Iran zijn (geweest) en bereid zijn via internet verslaggevertje te spelen. gratis en voor niets. Niet eens een wurgcontract nodig. Wakker worden dierbare vrienden en weer gewoon aan het werk gaan zonder gewauw en geklaag. De realiteit van alle dag is daar. Zodra WIJ dat weer snappen zullen de krantenuitgevers weer graag met ons aan tafel gaan zitten. Want vakmensen en dus goede verslaggevers en schrijvers zijn altijd welkom. En met meer dan 25 jaar ervaring in het vak is dit echt niet de eerste “crisis” die ik meemaak. Feitelijk valt het allemaal wel mee, maar moeten we ons koppie gebruiken en bij de les blijven. Succes er mee! :)