Achtergronden
Vrienden van de Pers (4) Jaap van Duijn: ‘Media versterken crisis’
woensdag 28 januari 2009
Voor Jaap van Duijn, beleggingsexpert en oud-topman van Robeco, staat één ding als een paal boven water: de media hebben de economische crisis erger gemaakt dan hij is. ‘Maanden voor er überhaupt sprake was van een recessie, werd er al volop over gespeculeerd. Dat heeft invloed.’
Met moeite kon Jaap van Duijn het aanzien, de aflevering van Pauw & Witteman waarbij Boele Staal, aanwezig namens de Nederlandse Vereniging van Banken, de oren werd gewassen door financieel journalist Willem Middelkoop. Het gesprek ging over de nationalisatie van Fortis. Van Duijn: ‘Staal is een keurige meneer die rustig probeerde uit te leggen hoe het zit. Maar hij kreeg gewoon niet de kans van Middelkoop. En reken maar niet dat de heren presentatoren in zo’n situatie ingrijpen, dat zag je bij Ella Vogelaar en Jort Kelder ook. Er gebeurt iets sensationeels en dus laten zij het gewoon gebeuren.’
Toch is Middelkoop een veelgevraagd deskundige.
‘Aan de mening van mensen als Middelkoop wordt te veel waarde gehecht. Hij heeft een boekje geschreven, ‘Als de dollar valt’. Als ik in New York een boekwinkel binnenloop, liggen er wel twintig van dat soort boekjes waarin allerlei doemscenario’s staan beschreven. Ik ken hele goede economen van de universiteit van Groningen en Rotterdam, maar die zie ik nooit op televisie. Zal wel te ver zijn van de televisiestudio’s.’
Bent u zelf wel eens te gast geweest in Pauw & Witteman?
‘Nee, wel een paar keer gevraagd. Maar ik zal niet snel ‘ja’ zeggen, voor je het weet heb je zo’n man als Middelkoop voor je neus. Kijk, ik ben een bedachtzaam mens, ik zoek de nuance. Dan moet je niet in een dergelijke talkshow gaan zitten.’
Is die nuance wel te vinden op televisie?
‘Nauwelijks. Laat ik een voorbeeld geven: Nova besteedde aandacht aan de beleggingsfraudeur Bernie Madoff. Investeerder Michael Kraland vertelde aan presentator Twan Huys dat het pensioenfonds van Shell voor 1 miljard het schip in zou zijn gegaan. Je zag Huys denken: ik heb beet. Vervolgens ging het alleen maar over dat miljard. Terwijl experts direct weten dat het bedrag nooit zo hoog kán zijn.’
Vindt u dat de media de crisis erger maken dan hij is?
‘Maanden voor er überhaupt sprake was van een recessie, werd er al volop over gespeculeerd in kranten en op televisie. Ik geef toe dat de situatie uitzonderlijk was. Normaal gesproken stel je een recessie vast op het moment dat je er middenin zit. Maar nu zagen we het aankomen door de kredietcrisis. Als je dan steeds speculeert over een recessie, worden consumenten gewoon voorzichtiger. Als je dat combineert met de hang naar sensatie, dan vind ik dat je wel mag concluderen dat de media de crisis versterken.’
Hoe pakt de schrijvende financieel-economische pers de crisis aan?
‘Ook daar ontbreekt vaak de kennis van zaken. Alleen Het Financieele Dagblad doet het redelijk goed, vind ik. Zelf lees ik liever de Financial Times dan de Nederlandse kranten. Daar zitten commentatoren die zo intelligent schrijven… Ik laat me daar graag door informeren en inspireren. Zo’n krant heeft nog gezag in de financiële wereld en daarbuiten.’
En dat gezag hebben Nederlandse kranten niet?
‘Ik weet nog goed dat ik klein was en bij ons thuis de Nieuwe Rotterdamsche Courant op de mat viel. De krant was toen een hele meneer. Kranten zouden hun best moeten doen om weer wat van dat aanzien van vroeger terug te winnen.’
Hoe zouden ze dat moeten aanpakken?
‘Door weg te blijven van hypes en hijgerigheid en weer te investeren in kennis en diepgang.’
U schrijft een wekelijkse column voor De Telegraaf, dat is toch ook niet een krant waar de nuance voor het oprapen ligt.
‘Dat klopt. Maar voor mij is het een ideale manier om in contact te komen met lezers, want je bereikt een enorm publiek. Ik schrijf al jaren columns, maar heb nog nooit zoveel reacties gekregen als nu bij De Telegraaf.’
Over deze rubriek
In plaats van kritisch beschouwer aan de zijlijn wordt de journalistiek steeds vaker zelf onderdeel van publieke discussies. Journalisten zouden hypes creëren, feit en mening door elkaar halen en geen hoor en wederhoor plegen. Deze rubriek geeft opinieleiders die niet zelden het middelpunt vormen van journalistieke aandacht, de gelegenheid om – los van hype of incident – de journalistiek een spiegel voor te houden. De titel van de rubriek is ontleend aan een citaat van voetbaltrainer Louis van Gaal, die zijn vertrek bij FC Barcelona als volgt aankondigde: ‘Amigos de la prensa, yo me voy. Felicidades.’ Oftewel: ‘Vrienden van de pers, ik vertrek. Gefeliciteerd.’
Jaap van Duijn over:
Financial Times: ‘De beste bron voor wie goed op de hoogte wil blijven van financieel-economische zaken.’
Het Financieele Dagblad: ‘Ze doen het goed, zeker als het gaat om de berichtgeving over de kredietcrisis. Maar het is wel een nogal schaamteloze kopie van de Financial Times.’
Erica Verdegaal, columniste NRC Handelsblad: ‘Zij laat een verfrissend geluid horen, schrijft een lezenswaardige column over geldzaken.’
The Wall Street Journal: ‘Goed, degelijk, maar vaart voor mij een iets te conservatieve koers.’
The Economist: ‘Vakkundig, al heb ik op een gegeven moment wel weer even genoeg van de belerend-gelijkhebberige toon.’
Louis van Gaal: ‘Ik heb een beetje een zwak voor hem. Hij heeft lang bij Sparta gespeeld en ik heb daar al jaren een seizoenkaart. Maar vooral snap ik hoe Van Gaal zich voelt wanneer hij tekeer gaat tegen de media. In mijn Robeco-tijd had ik dat gevoel ook wel eens, al uitte ik het op een andere manier dan Van Gaal.’
9 reacties
1. door Erik de Groot, 29 januari 2009, 10:22
Helemaal eens met het betoog van Jaap van Duijn. Inmiddels heb ik ook genoeg van de heren journalisten die het einde der tijden blijven aankondigen. Als je dit maar vaak genoeg doet, heb je de bekende self-fulfilling prophecy. De media roepen altijd dat ze slechts boodschapper zijn, maar ze vergeten dat ze zelf informatie analyseren, interpreteren en vervolgens beslissen welke boodschap ze brengen. de door Jaap van Duijn aangehaalde voorbeelden spreken voor zich. Hierin zijn de media duidelijk meer dan een boodschapper, ze zijn regisseur. En dan ook nog een regisseur die heel goed weet dat sensatie verkoopt.
Het Financieele Dagblad steekt overigens niet boven het medialandschap uit; is m.i. zelfs een van de grootste moord- en brandschreeuwers van ons landje. Een paar maanden terug heb ik me nog zitten verbazen over een artikel met de kop “Bedrijfsleven aan rand van afgrond”, gebaseerd op interviews met welgeteld… 3 ondernemers. Nou ja…
2. door martin, 30 januari 2009, 19:22
geheel oneens met betoog. Inmiddels heb ik ook genoeg van gezaghebbers die in media altijd positief zijn en journalisten die überhaupt niet weten waar het over gaat. Nee, gelukkig is er internet, waar ook Willem Middelkoop zijn informatie vandaan haalt. Als we het van nrc en FD moesten hebben, konden ze ons tot in de eeuwigheid vanalles op de mauw spelden..
3. door koekoek, 31 januari 2009, 00:30
dus volgens meneer van duijn creeert de media een self-fulfilling prophecy. m.a.w. zonder media zaten we nu niet in deze recessie? hadden de amerikanen gewoon verder kunnen shoppen met hun kredietkaarten en miljoenen woningen kunnen bouwen en verkopen? of hadden al deze afgeleide producten niet hun waarde verloren en kunnen blijven uitgroeien? het is bijna gevaarlijk voor onze economie geworden om je centen te sparen. sparen=recessie? en zover ik me kan herinneren hebben verschillende financiele zenders herhaaldelijk een bodem in geroepen, maart, juni, augustus, september en december met weinig resultaat. stel dat de media wist dat er paniek zou komen vanaf september, denkt u dan echt dat ze het jou gaan vertellen?
4. door "Tiuns, 1 februari 2009, 11:38
“Die andere crisis van 2007, de kredietcrisis, zullen we in 2008 vergeten zijn.” Aldus Jaap van Duijn, voormalig aandelenstrateeg bij Robeco, een jaar geleden in de bundel ‘Beleggingstips 2008’. Deze man heeft er wel echt verstand van? Hij geeft alleen maar optimistische vooruitzichten terwijl hij best weet dat recessies nu eenmaal horen bij een economische cyclus.
5. door Annet de Rooy, 1 februari 2009, 14:06
Al enkele decennia geleden leerde ik op school dat Amerika een grote staatsschuld had en dat dit niet altijd goed zou kunnen blijven gaan. Algemeen werd die schuld als een soort tikkende tijdbom gezien.
We hebben het dus eigenlijk allemaal al heel lang aan zien komen. Sommige dingen moffel je liever weg, een soort Inconvenient Truth.
We hebben met zijn allen aan struisvogelpolitiek gedaan omdat dat ons veel beter uitkwam.
Ik heb een levendige fantasie, waardoor ik me meer zorgen maak om het leven NA de telloorgang van de bestaande munteenheden. Ik hoop dat iemand daar al over na gaat denken, ook al lijkt het nog fictie. Hoe koop ik bijvoorbeeld een stuk kaas? Moet ik dan een stukje goud van mijn goudstaaf af schrapen of zo? En moet ik dan naar een boer? Want als de geldsystemen crashen ligt natuurlijk de hele handel plat, dus ligt er geen eten in supermarkten. Om te voorkomen dat eventueel hele steden verhongeren moet daar nu al over nagedacht worden.
Iedereen verwacht dat het allemaal wel weer goed komt ‘omdat het uiteindelijk altijd wel weer goed komt’ maar daar ben ik het niet mee eens.
Uit de geschiedenis van de mensheid is het een komen en gaan van beschavingen. Beschavingen die een hele grote bloeiperiode kenden en dan tenonder gingen. Ik denk dat de westerse beschaving zoals wij die kennen nu ten onder gaat. Hopelijk doen we dat beschaafd.(zonder al te veel oorlogen en bloedvergieten)
6. door renzo, 5 februari 2009, 22:10
Hi annet, nee hoor,beschavingen gaan nooit beschaafd ten onder. Menselijke beschaving bestaat al niet in landen waar overvloed is, dus laat staan als er totale armoede en verval is…
Helaas.
Verder heeft Van Duijn een beetje gelijk, dat media soms aandikken.
Maar idd is de reactie van Koekoek HELEMAAL Waar.
7. door Ronald, 10 februari 2009, 12:44
“Journalistiek kan veel, maar dan vooral veel van datgene waar we niets aan hebben, namelijk het bevredigen van de onverzadigbare behoefte aan drama en amusement bij de consument”. Dit is mijn defenitie uit 1995. De verslaggeving over de ‘cisis’ (tussen aanhalingstekens, Nederland is een van de rijkste landen in de wereld) laat dit goed zien. Er is voor Een Vandaag, Netwerk en NOVA niets zo aantrekkelijk om een verhaal te maken over massaontslagen, ellende en verpauperende wijken. Drama sells, drama verkoopt. We horen al maanden hoe erg het gaat worden, we zien honger en gaarkeukens aan de horizon. Waar we wel behoefte aan hebben is dat de journalistiek verhalen maakt over de mensen die de afgelopen 10-15 jaar verantwoordelijk zijn geweest voor het financieele systeem. Waar zijn die miljarden winsten van de afgelopen jaren? Als je afgelopen jaren miljarden winsten had, en het gaat nu 3 maanden slecht dan is er een mooie reserve zou ik zeggen. Nee, dat geld is opgegaan aan bonussen en de banken houden nu hun handje op, zijn ‘bijstandtrekkers’ geworden. Waar is nu de de ‘nieuwe economie’, de ‘nieuwe wereldorde’, het ‘einde van de geschiedenis’, de ‘terugtredende overheid’, de ‘privatisering’, de ‘markt’ die alles zou regelen en ‘na het zuur het zoet’ (heer Balkenende). Hier moet journalistiek over gaan en niet over wat zou kunnen gebeuren.
Waar we wat aan hebben was Boeken (VPRO) zondag 8/2/2009 waar Erik Mecking aan het woord kwam (nooit eerder van gehoord) die de economische problemen in historisch perspectief plaatst (terug te zien op de website).
8. door Flerk, 2 maart 2009, 19:21
Ik snap uberhaupt niet dat Van Duijn nog steeds geinterviewd wordt. Alleen omdat hij hoogleraar is? Als er één bewezen heeft er continu naast te zitten is hij het wel. Bij iedere voorspelling bij Robeco (“Nu aandelen kopen”) in de jaren 2000-2003 zat hij ernaast.
9. door Leon, 8 maart 2009, 15:29
Ik ben het helemaal eens met Koekoek en Jaap van Duijn lijkt het allemaal niet zo te willen snappen. Hij zit er de afgelopen 2 jaar constant naast en is veel te positief. Het is geen vetrouwenscrisis, maar het is een fout systeem gebaseerd op schulden. Ik vind de media, en vooral de Amerikaanse media, juist altijd te positief en ze konden ook niet de waarheid vertellen want dan was het systeem allang ingestort.