Achtergronden
PCM-APAX Iedereen werd er rijker van
vrijdag 29 februari 2008
Waarom verkocht Stichting Democratie en Media, de ideële aandeelhouder van PCM, in 2004 een deel van haar aandelen aan Apax? En waarom kocht de Stichting die nog geen drie jaar later weer terug? Iedereen werd er rijker van en ondanks de fors toegenomen schuldenlast bleef de uitgever zelf toch overeind.
Zelf hulde de grootaandeelhouder van PCM, Stichting Democratie en Media (SDM) zich vanaf medio vorig jaar in stilzwijgen. De reden was dat de vakbonden bij de Ondernemingskamer een verzoek indienden tot een onderzoek naar de gang van zaken rond PCM en Apax. Maar sinds de Ondernemingskamer het onderzoek medio januari in gang zette en de krantenpublicaties toenamen, zocht de Stichting contact met De Journalist. Reden: de stichting is niet gelukkig met het negatieve beeld dat in de publiciteit is ontstaan.
Maandagochtend 18 februari. Het gesprek vindt plaats ter kantore van de SDM in de voormalige Oranje Nassau Kazerne aan de Sarphatistraat in Amsterdam. Voorzitter Els Swaab en penningmeester Caspar Broeksma zijn gesprekspartners, bijgestaan door PR-adviseur Michiel van Kleef.
Wat was de doorslaggevende reden om in 2004 een deel van de aandelen te verkopen aan Apax?
Swaab: ‘Er was niet één doorslaggevende reden. De belangrijkste reden was dat PCM het zelf wilde. Wij stelden vier belangrijke voorwaarden: behoud van titels, zeggenschap over een eventuele strategiewijziging, niet meer dan vier maal het bedrijfsresultaat aan schulden en niet de verplichting om na verloop van tijd onze aandelen aan derden te verkopen als de meerderheidsaandeelhouder dat zou willen. Wij wilden zelf de beslissing houden (als minderheidsaandeelhouder, hs) om bij een eventuele beursgang onze aandelen te verkopen.’ Broeksma: ‘Ook als ons aandeel zou verwateren naar onder de 25 procent zouden we die zeggenschap behouden. Bij de andere partijen was dat niet zo.’
Was het een wens om minder in PCM te zitten om daardoor meer geld te hebben om te investeren in andere projecten?
Swaab: ‘Nee. Integendeel. Het was de wens van PCM om een financiële partner te zoeken. Ook van de Centrale Ondernemingsraad (COR). Dat was niet een doorslaggevend argument, maar dat heeft wel mee gewogen. Voor ons is PCM het belangrijkste middel om onze doelstelling (bevorderen van pluriformiteit van de media, hs) te realiseren. Daarom hebben we expliciet na de verkoop, geld gereserveerd om de aandelen van Apax eventueel later terug te kunnen kopen.’
Het management van PCM voelde meer voor CVC of 3i als financiële partner, omdat die partijen strategisch gezien beter bij PCM zouden passen vanwege Malmberg (3i) en Veen Bosch & Keuning (CVC). De deal met de laatste was al bijna rond. Waarom wilde u dat niet en koos u voor een veiling?
Broeksma: ‘3i had begin 2003 Malmberg overgenomen voor een prijs die hoger was dan PCM had geboden. De kans leek ons niet groot dat we Malmberg voor hetzelfde bedrag als door PCM geboden was alsnog in handen zouden krijgen. Bij CVC lag het anders. In de zomer van 2003 werden we geconfronteerd met een kant-en-klaar voorstel: ‘tekenen bij het kruisje’. Een van de voorwaarden was, als CVC zijn aandelen zou verkopen, dat wij verplicht werden om onze aandelen ook te verkopen. Wij vonden dat je een aandeelhouder daartoe niet kon verplichten. Daarom hebben we er voor gekozen om samen met PCM te verkennen wie partner zou kunnen worden.’
Apax is binnengehaald om mee te helpen de strategie van PCM, namelijk basisverbreding, te verwezenlijken. Doel was het bedrijf minder afhankelijk te maken van conjunctuurgevoelige kranten. Dat was ook de wens van de redacties en de COR. Was daar geld voor gereserveerd?
Swaab: ‘Dat geld lag niet op tafel. Maar er was wel een keiharde afspraak dat Apax daaraan mee zou werken.’ Broeksma: ‘Als je kijkt naar private equity deals dan is ‘buy and build’ een van de meest voorkomende strategieën. Je koopt iets, bouwt erom heen vergelijkbare acquisities en geeft het een omvang waardoor bijvoorbeeld een beursgang mogelijk is en verkoopt het dan weer.’
Was dat gebaseerd op hoop?
Swaab: ‘Dat klinkt weer zo negatief. Het was contractueel vastgelegd dat Apax aan de basisverbreding zou meewerken.’
Waren er dan concrete plannen? In de beschikking van de Ondernemingskamer staat dat er niet meer dan een ‘rudimentair’ strategisch plan ter tafel lag.
Swaab: ‘Dat de Raad van Bestuur er niet in geslaagd is die basisverbreding te verwezenlijken dat is iets anders.’ Broeksma: ‘Er zijn verschillende mogelijke acquisities bekeken. Weer Malmberg (nu bij Sanoma, hs), VBK (nu bij NDC, hs), radiostations en internetbedrijven noem maar op. Die zijn door PCM geëvalueerd. Op grond van die evaluaties is besloten dat niet te doen, omdat de prijs te hoog was of andere goede redenen.
Het nieuwe management met voorzitter Ton aan de Stegge en Apax stelde een nieuwe strategie voor: geen basisverbreding maar een 24-uurs nieuwsbedrijf, zeven dagen per week. Dat plan ontvouwde hij in de zomer van 2006. Hoe is daar binnen de stichting over gesproken?
Swaab: ‘De Raad van Bestuur is op ons verzoek teruggegaan om die plannen nader uit te werken, want het bleek niet meer dan een denkrichting. In de vergadering van 27 september 2006 hebben we een presentatie gehad van Aan de Stegge. Daarin werd voorgesteld algemene boeken te verkopen en educatief alleen te handhaven als inkomstenbron. Volgens ons lag er geen degelijk plan dat er in voorzag om eventueel vrijgekomen gelden gericht in de kranten te herinvesteren. .Als je komt met een plan dat een verschuiving inhoudt van eerst basisverbreding naar vervolgens de focus op de core-business van PCM, namelijk de kranten, dan moet je ook komen met een verhaal hoe je dat de komende drie vier jaar gaat invullen. En daar lag geen enkel plan voor.’
Waarom besloot u in 2006 om de aandelen van Apax weer terug te kopen?
Broeksma: ‘Toen duidelijk werd dat de nieuwe Raad van Bestuur, de Raad van Commissarissen en de grootste aandeelhouder voor opsplitsing van PCM waren met de uitverkoop van algemene boeken enzovoorts, zeiden we: “als het deze kant uitgaat daar hebben we niet iemand uit de City voor nodig. Dat kunnen we zelf ook wel”.’ Swaab: ‘Op dat moment was een externe financier niet meer nodig.’
Met de transactie zijn Apax en de andere aandeelhouders rijker geworden en PCM werd met een grote schuld achtergelaten.
Broeksma: ‘Het eerste is juist, het tweede is in feite niet meer dan een boekhoudkundige verschuiving van vestzak naar broekzak. Een deel van de middelen van het concern is in handen gekomen van de aandeelhouders die alleen maar gebaat zijn bij een zo optimaal mogelijk functionerend PCM. Maar de waarde van PCM is toegenomen. En dat is mede de verdienste van Apax.’
Hoe kan dat zonder majeure acquisities?
Broeksma: ‘De cijfers zijn verbeterd door hogere opbrengsten en lagere kosten. En door de verbetering van het economische klimaat.’ Swaab: ‘U heeft het over de zware schuldenlast (ruim 300 miljoen, hs) die drukt op de waarde van het bedrijf. Maar die waarde is sterk toegenomen en compenseert de schuld méér dan. Er zijn forse reorganisaties doorgevoerd. En het bedrijf is minder stroperig geworden. Dat is ook een verdienste van Apax.’
De toekomst?
‘De aandeelhouders hebben eind vorig jaar Bert Groenewegen benoemd tot voorzitter van de Raad van Bestuur. Hij is er de afgelopen tijd als interim bestuurder in geslaagd rust te brengen in het bedrijf en het vertrouwen in de toekomst te herstellen’, aldus de gezamenlijke verklaring. ‘Voorstellen voor nieuwe plannen worden met vertrouwen af gewacht.’