Achtergronden
Infographics bewijzen zich vooral bij groot nieuws
woensdag 25 maart 2009
De uitzendingen van RTL Nieuws en NOS Journaal worden steeds meer aangekleed met graphics en animaties. Begonnen als plaatjes bij de praatjes zit er nu vaker beweging in de illustraties. Met als recent ‘hoogtepunt’ het vliegtuigongeluk op Schiphol.
Het is aanpoten op de afdeling graphics van zowel het NOS Journaal als RTL Nieuws. De leidinggevenden, Barbara Walet (NOS) en Barbara van Os (RTL Nieuws), noemen eensgezind de grootste vijand: tijd.
En dat wordt dan weer veroorzaakt door de steeds hogere eisen die aan graphics en animaties worden gesteld. Van Os: ‘Steeds vaker maken we een bewegende graphic. Dan kun je meer uitleggen. Alleen, dat kost meer tijd om te maken en de technische verwerking (het renderen) neemt tot soms wel een kwartier in beslag. In een nieuwsomgeving is dat lang.’ En dan is er nog de organisatie op de redacties. Zowel bij NOS als RTL ligt het initia¬tief voor een graphic meestal bij de redactie. Walet: ‘Dus ze moeten wel aan je denken. Wij zitten bij alle redactievergaderingen, desondanks komt het voor dat we redelijk laat worden ingeschakeld.’ Voor de graphic-ontwerpers kan dat extra lastig zijn, omdat er pas echt begonnen kan worden als de feiten die in een onderwerp aan de orde komen, duidelijk zijn. En die moeten door de verslaggever worden aangedragen.
De tijd van zendingswerk op de redacties is voor zowel Walet als Van Os wel voorbij. Bij de NOS leunen met name het Jeugdjournaal, het Journaal op 3 en het bulletin van zes uur extra zwaar op vormgeving en dus graphics. Bij RTL is zakenzender RTL Z een en al graphics en zowel Editie NL als RTL Nieuws om half acht, rekenen op extra illustraties. Van Os: ‘Wij zitten sinds kort in een soort aquarium op de redactievloer als onderdeel van de redactie. Dat geeft wel aan dat het belang van ons werk wordt ingezien.’ Van Os werkt met zeven vaste redacteuren en vier freelancers. Bij de NOS zijn veertien mensen bezig met de graphics. Zij werken sinds drie jaar op de redactievloer. De medewerkers zijn niet in dienst van de NOS maar bij Technicolor, die de activiteiten heeft overgenomen van het Nederlands Omroepproductie Bedrijf (NOB). Van Os heeft lang voor de NOS gewerkt en kent zowel de organisatie als collega Walet dus goed. Ze kijken geregeld naar elkaars werk. Van Os: ‘De NOS is wat strakker. Ze volgen hun huisstijl heel consequent, alhoewel de laatste tijd iets minder.’ Walet: ‘De huisstijl voor de hele NOS is gemaakt door het Engelse bureau Lambie-Nairn. Die hebben een dik boek achtergelaten. Alles ligt dus vast. Maar we proberen nu een klein beetje te experimenteren.’
Van Os tracht bij RTL Nieuws juist de huisstijl extra te bewaken en het experimenteren in te dammen. ‘Dat gaat langzaamaan beter. Vormgevers maken toch graag wat ze zelf mooi vinden en niet wat het stijlboek voorschrijft. Het is ook lastig vlak voor een uitzending. Hoe ver ga je als je snel een afbeelding met een dollarbiljet moet maken. Besteed je dan heel veel tijd om dat biljet in de huisstijl te krijgen? Dan kies je waarschijnlijk toch voor de snelheid.’ De waarde van graphics bewijst zich doorgaans het beste bij grote nieuwsfeiten. Van Os: ‘Zoals bij het recente vlieg¬tuig-ongeluk op Schiphol. Er waren niet meteen beelden en dan is een kaart met een animatie van de vliegroute een uitkomst.’ Zowel de NOS als RTL maakten gebruik van Google Maps en een grafische weergave van het vliegtuig om later op de dag mooiere graphics en 3-D animaties te maken.
De NOS kwam enkele dagen later met een uitgebreide animatie van de laatste minuten van de vlucht. Walet: ‘Dat was op de dag dat de onderzoekscommissie de eerste resultaten bekendmaakte. Gelukkig kwamen er geen nieuwe inzichten aan bod, anders had de animatie opnieuw gemoeten.’ Het voorbeeld laat zien hoe ver de techniek gevorderd is. Walet: ‘Met de Bijlmerramp in 1992 hadden we drie weken nodig om een animatie te maken, nu veertig uur. Dat heeft vooral te maken met de rekenkracht van de computers.’
Zowel bij Van Os als Walet ligt de focus voor graphics bij televisie. RTL heeft de eerste stappen op weg naar flash animaties voor internet gezet. Van Os: ‘We hebben net een nieuwe site. Daar wordt de komende tijd flink in geïnvesteerd.’ Bij de NOS worden themasites, zoals die rond de Amerikaanse verkiezingen voorzien van flash-animaties. Bij de nieuwsonderwerpen wordt nog niet voor internet gewerkt, wel worden graphics van televisie doorgeplaatst naar internet. In de nabije toekomst kijken beiden naar het weerbulletin. Walet: ‘Ik heb nog geen concrete plannen, maar ik vind wel dat het weer als eerste op de schop mag. Daar zijn tegenwoordig zoveel mogelijkheden. Ik vond het weer van Talpa bijvoorbeeld erg mooi.’
Duiden en niet voorlezen
Zowel NOS Journaal als RTL Nieuws gebruiken graphics meestal verkeerd. De gegevens op een graphic worden letterlijk voorgelezen in plaats van gebruikt ter illustratie van het verhaal. Dat betoogde Gert de Graaff, docent beeldgrammatica, vrijdag 20 maart tijdens een lezing op het Infographic Congres in Zeist.
De Graaff: ‘De kijker verwacht meer van de nieuwsrubrieken dan een powerpoint-presentatie waarbij de tekst letterlijk wordt voorgelezen.’
Hij is een bewonderaar van de manier waarop de BBC en CNN met graphics omgaan. ‘Daar worden cijfers alleen getoond en vervolgens vertelt de verslaggever of dat erg is of niet. Hij duidt de gegevens, leest ze niet letterlijk voor. Voorlezen is een onbenullige manier van informatie overdragen.’
De Graaff weet wel waarom het de Britten en Amerikanen wel lukt graphics beter te gebruiken. ‘Nederlandse journalisten denken vanuit tekst. Zo zijn ze ook opgeleid. Ze komen van de School voor de Journalistiek. Ze schrijven een tekst en bedenken daar beelden bij. Precies verkeerd om. Op televisie brengt beeld 80 procent van de informatie over en tekst 20 procent. Het is beter te beginnen bij het selecteren van de beelden, die het verhaal te laten vertellen en daar ondersteunende teksten bij te maken. Dan heb je wel mensen nodig die daarin getraind zijn, mensen die bijvoorbeeld de filmacademie hebben gedaan.’
De Graaff pleit er voor de gegevens in een ¬graphic niet langer op een blauw scherm te projecteren, maar in de reportage zelf. Net als BBC en CNN dat doen. ‘Bijvoorbeeld ergens op een muur. Het liefst op iets dat verband houdt met de inhoud van de reportage. Gegevens over vakantieboekingen bijvoorbeeld op het strand, met de zee op de achtergrond.’
De docent is bij de NOS langs geweest om zijn verhaal toe te lichten. ‘Ik zie daar wel de eerste veranderingen’. En ook bij RTL Nieuws, zegt chef graphics Barbara van Os, is al langer de trend om graphics meer te integreren in de reportage.
Beeld: NOS