Achtergronden
‘Ik ben alleen de dirigent van het orkest’
woensdag 22 april 2009
Jan Dijkgraaf heeft twee jaar de tijd gekregen om het noodlijdende HP/De Tijd winstgevend te maken. Op 28 april verschijnt het eerste nummer nieuwe stijl. Een stijl die moet voorkomen dat het opinieweekblad alsnog een tweewekelijkse frequentie krijgt.
Een interview met Jan Dijkgraaf is zo geregeld. Zelfs voor De Journalist, het enige blad dat hij zegt niet te lezen – maar waarvan hij wel precies weet wanneer hij er wel, en vooral wanneer hij er niet in heeft gestaan. Niet zo gek, want moederbedrijf Audax gaf hem bij zijn aantreden als hoofdredacteur in januari van dit jaar de opdracht mee om HP/De Tijd, dat naar verluid vorig jaar een miljoen verlies leed, weer een gezicht te geven. Net zoals hij destijds het boegbeeld van Metro moest worden, een taak die hij, voormalig Mr. Metro, succesvol uitvoerde. ‘Luister, er zijn twee opties’, vervolgt hij over de telefoon. ‘Optie één: ik vertel je alles, maar dan krijg ik het van tevoren te lezen en heb ik dus invloed op de inhoud. Of je kiest voor optie twee; jij schrijft gewoon je verhaal, maar dan praat ik met de handrem erop. Ik zou je het eerste adviseren.’ Optie één dus maar. Donderdagmiddag, half vier in het Amsterdamse restaurant Dauphine. ‘Ik doe het zo’, zegt hij nadat de eerste cappuccino is besteld, ‘omdat ik dingen soms wat onhandig zeg.’
Wat is de huidige gemoedstoestand van Jan Dijkgraaf?
‘Positief en gespannen. Vrolijk. Vol vertrouwen in de nieuwe HP/De Tijd.’
Hoe staat HP/De Tijd er momenteel voor?
‘We blijven binnen de begroting. Dat betekent nu dat we – in het eerste kwartaal – minder verlies maken dan begroot. Dit jaar mogen we nog verlies maken, volgend jaar moet het break-even zijn.
Volgens ex-HP’er Astrid Theunissen is de neergang van het blad te wijten aan het feit dat de ziel er al enige tijd uit is. Het is te rechts en te conservatief, zei ze in Het Parool.
‘HP/De Tijd werd de Fortuyn-bode genoemd. Het maakt geen bal uit of dat waar is of niet; het is gewoon slecht als je zo te boek staat. Het is goed om op het moment dat een Fortuyn opkomt – nu is dat Wilders – die trend snel te signaleren en er wat mee te doen. Maar je moet hem niet tot je eigendom maken, en dat was bij HP/De Tijd met Fortuyn wel gebeurd. En de ziel eruit… daar heeft ze absoluut gelijk in. Het was te voorspelbaar geworden. En dan heb je alleen nog maar journalistieke uitschieters als de Margarita-serie waarmee je nog even scoort.
Jij gaat dat heel anders doen?
‘Als je me vraagt naar het verschil tussen toen en straks dan is dat: emotie. Dat is het meest essentiële onderdeel van het blad. In ieder nummer moeten verhalen staan waar je het helemaal eens, of helemaal mee oneens kunt zijn. Wat mij betreft is dat altijd de bedoeling geweest, het is alleen heel lang niet gelukt.
Laatst hadden we het verhaal: ‘Moe van het Midden-Oosten’. Dat was een heel goed verhaal voor mijn HP/De Tijd. Iedereen denkt wel eens: gezeik, weer drie doden daar. Dat soort gevoelens moeten wij vroegtijdig aanvoelen en in het blad zetten. Nét voorlopen op de trend zodat de lezer denkt: Ja shit, ik ben inderdaad moe van het Midden-Oosten, blij dat iemand dat eens opschrijft. En dan wel zonder het te bagatelliseren.
Verder gaan we het bladenmaken toevoegen aan de journalistiek, daar kun je al heel veel mee redden. Een paar weken vooruit plannen bijvoorbeeld, gebeurde nooit. Voor een bladenmaker is HP/De Tijd dan ook geen moeilijke klus. Het is complex, en veel, maar als je een blad als Libelle moet gaan redden dan is dat veel moeilijker, want daar doen ze alles al goed.’
Er gaat nogal wat op de schop (zie kader). Toen Margriet van der Linden Opzij stevig ging restylen zei ze: als het DNA van je blad maar hetzelfde blijft. Verander jij niet teveel voor je huidige lezers?
‘Nee, want de tone of voice blijft hetzelfde: tongue in cheek, met liefde voor taal gemaakt. En speciaal voor de oude lezer komt er een historische rubriek met kopij uit HP, de Tijd en HP/De Tijd. In nummer 28, in de week van Koninginnedag, behandelen we 1980 en we pakken elke week een ander jaar. Het feuilleton à la Koos Tak dat terugkeert, komt daar direct naast te liggen. Zo hebben we een historisch katern voor de oude lezer, waarvan ik zeker weet dat de jonge lezer dat ook interessant vindt.’
Je zegt de concurrentie niet meer alleen te zoeken bij de overige opiniebladen maar ook bij de kranten, de glossy’s en Opzij. Waren drie concurrenten niet genoeg?
‘Het boek ‘De Blauwe Oceaan’ gaat over haaien die met z’n allen op één plek vechten terwijl de oceaan heel groot is. Er zijn veel plekken waar de oceaan niet rood is van het bloed, maar blauw. Mooi blauw.
Dat geldt voor ons ook. De opiniebladenmarkt is al heel lang aan het inzakken. Als ik daar ga vechten kan ik er misschien 500 bij Vrij Nederland weghalen en 100 bij De Groene. Dat is vechten in de rode oceaan. Daar staat een blauwe oceaan tegenover. De kranten krimpen weer in. Er ontstaat ruimte waar zij het eerder van ons soort bladen hebben gewonnen, en die wil ik hebben. Ik wil ook de Marie Claire beconcurreren en vooral Opzij. Vrouwelijke lezers hebben we te weinig.’
Maar Marie Claire? Dat is toch onvergelijkbaar?
‘Ik wil ook geen Marie Claire maken, maar wel elementen bieden die Marie Claire-lezeressen aanspreken. Als ik er daar maar 500 weghaal, en 500 bij de Volkskrant, 1000 bij NRC en 500 bij Opzij, dan heb je het bij ons soort bladen, met oplages rond de 30.000, over serieuze winst. Als dat lukt, dan ben je toch een held?’
Hoe is Audax eigenlijk bij jou uitgekomen?
‘Ik ben een combinatie van een bladenmaker, zakelijk leider en herpositioneerder. Waar de redactie waarschijnlijk in het profiel had staan dat ze het liefst een echte opiniebladjournalist wilde hebben, dacht Audax: journalistiek zit wel goed, laten we nu eens iemand aanstellen die al die andere dingen beheerst. Mijn voorgangers waren veel betere journalisten dan ik, maar ze waren veel slechter als bladenmaker, en vooral veel slechter als zakelijk leiding. Ik zou in een gezonde situatie nooit hoofdredacteur van dit blad zijn geworden.’
Jij bent binnengehaald als de laatste reddingsboei voor HP?
‘Zo mag je dat niet zeggen…’
Maar het is wel zo?
‘Die formulewijziging heb ik met de redactie samen gedaan. Ik ben alleen de dirigent van het orkest. Succes is straks ieders succes. En als HP/De Tijd na twee jaar niet uit de rode cijfers is, dan hebben ‘we’ het niet gered. Maar dat we die cijfers gaan halen, daar ben ik van overtuigd.’
Er werd wat huiverig gereageerd op je komst, als ex-Panorama, -Metro, -Spitsman. De redactie was bang dat het een rellerig blaadje zou worden.
‘Het wordt niet rellerig. Dan was dat allang gebeurd. Natuurlijk pak ik het heel anders aan dan bij de Panorama of Metro. Als iemand eerst een bakkerij heeft en daarna een slagerij, snapt hij wel dat hij in die tweede winkel geen brood moet verkopen. 90 procent van wat je over me hoort is een vooroordeel. Daarom roep ik ook altijd: laat ze me maar lekker zwart maken vóór ik kom, dan valt het straks allemaal mee.’
Er zijn wel mensen vertrokken omdat ze niet met je wilden werken. Fleur Jurgens, Max Pam.
Schouderophalend: ‘Pams contract heb ik zelf opgezegd. En als je getrouwd bent moet je ook nooit je partner vasthouden als ze wil scheiden. Anders moet je veel te veel concessies doen in de rest van je huwelijk.’
Maar leuk is anders, toch?
‘Ik krijg reacties dat het vertrek van Pam een heel groot verlies is voor HP/De Tijd. Maar na drie weken is iedereen het weer vergeten. Ik las de stukken van Pam met plezier, maar die van zijn opvolger ook.
Het vervelende is dat Pam het eerst over me had als de man die hem met ‘alle egards’ behandelde, en later ‘de man die geloof ik een column in Sp!ts had’. Over Audax-baas Carel Bikkers schreef hij ‘die man van de Kwik-Fit’. Maar wel acht jaar lang je hand ophouden bij die man van de Kwik-Fit, dat tekent wat mij betreft Pam. Ik heb van twee dingen spijt: Rutger van GeenStijl op Twitter een trilhomo noemen – dat was niet handig. En dat ik Pam niet eerder heb ontslagen.’
Als het over printmedia gaat, heb je het nogal eens over zinkende schepen, zoals laatst over de Volkskrant. Geloof je eigenlijk nog wel in print?
‘Ik hou meer van print dan van online. Op 28 april lanceren we een nieuwe website in de vorm van een blog zoals GeenStijl en nrc.next dat hebben, maar daar gaan we niet veel geld mee verdienen. HP/De Tijd alleen online zou kansloos zijn. Bovendien bestaat het al, en het heet Welingelichte Kringen. (Van Dijkgraafs voorgangers Henk Steenhuis, Thieu Vaessen en Gerard Driehuis red.) Of Pluspost.nl, beide financieel kansloze projecten.
Wat de Volkskrant betreft: ik zie brood in elke krant. Maar als je elk jaar 3 procent verliest, zoals de Volkskrant al twaalf jaar doet, moet je de winkel aanpassen. De helft van de mensen eruit, en dan weer opbouwen. Van Christian van Thillo wordt altijd gezegd dat hij een kille saneerder is. Maar ze vergeten dat overal waar hij gesaneerd heeft, groei volgde. En dat is het model waar ik in geloof. Niet alleen saneren en that’s it. Nee, de helft wegsturen en dan de gaten vullen met betere mensen. En misschien wordt Trouw of de Volkskrant dan wel veel groter dan nu.’
Jij bent de Van Thillo van HP?
‘Dat zou je wel willen hè, dat ik dat zou zeggen. Maar nee.’ Grijnzend: ‘Ik heb er ook het geld niet voor.’
Dijkgraaf heeft het verhaal gelezen en niets geschrapt.
Erin, Eruit
HP/De Tijd gaat vanaf 28 april op de schop. De vormgeving wordt binnen het huidige stramien subtiel aangepast (door links afgebeelde Robin van Rheenen) waardoor het er stijlvoller uit moet gaan zien met vrolijker beeld en meer tekst op de cover. De grootste omslag is dat de pijlers van het blad worden uitgebreid van twee (achtergrond en cultuur) naar vijf. Politiek wordt, met een vaste verslaggever in Den Haag, een belangrijk onderwerp, en verder komt er ruimte voor de pijlers media, cultuur, werken&leven en maatschappij.
Qua rubrieken blijven oude succesnummers als Zelfportret, het vraag-antwoord interview, en de Kring. Al levert die laatste een pagina in om plaats te maken voor Haagse Post; twee pagina’s met politieke nieuwtjes in de stijl van de Kring. De societyrubriek Onder de gordel wordt uitgebreid. Boekrecensies blijven, maar worden korter, met meer aandacht voor non-fictie. Jonge Jaren zal om de week verschijnen, afgewisseld met de nieuwe rubriek Succes, over succesvolle Nederlanders.
Het weekoverzicht, de opinies van de straat en de pagina’s met korte recensies verdwijnen. Net als de binnencovers Cultuur, Circuit en De Week, waarmee met één foto een nieuw katern werd aangekondigd.
Daarvoor in de plaats komen de nieuwsfoto over twee pagina’s, de lifestyle rubriek 21e eeuw met aandacht voor reizen, wonen en gadgets en een historisch katern met het beste uit HP, De Tijd en HP/De Tijd naast een feuilleton door van Frans van Deijl.
Bovendien zal er dertien keer per jaar een special in het hart van het blad worden bijgevoegd. Op de rol staan 40 jaar Pinkpop en een Armando-special. Tijdens gelegenheden als Kerst en zomer zullen er vaker dubbelnummers verschijnen.
Foto’s: Truus van Gog
1 reactie
1. door Neil, 2 mei 2009, 05:41
‘Naar verluid?’ Volgens mij moet dat ‘naar verluidt’ zijn. Wel het goede voorbeeld blijven geven hoor!