Achtergronden
‘Iedereen riep: op internet is alles gratis’
woensdag 22 april 2009
Zolang een verdienmodel voor nieuws op internet niet direct voorhanden is pakken ‘oude media’ steeds actiever auteursrechtschenders aan op het web. En met succes. ‘Het is een van de pijlers onder het model waar uitgevers zo naarstig naar zoeken’. Esther Lammers van Trouw, ‘we krijgen steeds vaker verzoeken van mensen die best geld over hebben voor onze tekst, maar voorheen niet wisten dat ze ervoor moesten betalen.’
Het is de kleinste loot aan de PCM-stam die ermee begon. Dagblad Trouw schakelde begin dit jaar het bedrijfje Cozzmoss in om te achterhalen wie er allemaal met de Trouw-kopij vandoor gaat op het web. En wat bleek: van nietsvermoedende bloggers die een ‘geleend’ stukje op hun site zetten tot gehaaide kopijpikkers; ze zijn steeds makkelijker te traceren en kunnen worden aangesproken op hun handelen. En, niet onbelangrijk, een rekening gepresenteerd krijgen in de vorm van een schikkingsvoorstel. Sterker nog, zegt adjunct-hoofdredacteur Esther Lammers van Trouw, ‘we krijgen steeds vaker verzoeken van mensen die best geld over hebben voor onze tekst, maar voorheen niet wisten dat ze ervoor moesten betalen.’
Het is interessant te zien dat het initiatief om de bescherming van auteursrechten serieus ter hand te nemen van de redactievloer komt, niet van de uitgever. Woordvoerder Birthe Verbrugge van PCM: ‘Afspraak is dat individuele titels uitgeeftaken op zich nemen. We zijn natuurlijk wel benieuwd naar de evaluaties en de kosten van deze projecten.’
Bij de Volkskrant is eindredacteur Arnold Koper eveneens een project begonnen om de schenders van auteursrechten aan te pakken, ook met hulp van Cozzmoss. Koper: ‘Om er zelf met behulp van advocaten achteraan te gaan is niet lonend. Met Cozzmoss werken we op no cure no pay-basis. Het principe is dat sites die geld aan onze kopij verdienen worden aangeschreven met een schikkingsvoorstel. Het geld dat we daarvoor krijgen is mooi meegenomen. We zijn niet heel streng. Als sites naar ons doorlinken vinden we dat al goed. Het primaire doel is onszelf te beschermen tegen grootschalige schending van het auteursrecht en het ontwikkelen van een systeem waarin we zelf via het web onze kopij verkopen.’
De FD Mediagroep (onder andere BNR Nieuwsradio en Het ¬Financieele Dagblad) pakt de kopijpikkers wel op uitgeefniveau aan. Het boekte recent succes door een deal te sluiten met de Rijksvoorlichtingsdienst voor gebruik van de journalistieke content voor een bedrag van vier ton per jaar. Topman Jacques Kuyf van FD Media (‘ik ben een nieuwkomer in deze branche, ik kom uit de marketing’) verbaast zich erover dat uitgevers tot nu toe vrijwel alles gratis lieten wegkapen via internet. Recent gooide hij in een debat over staatssteun aan kranten in de Rode Hoed in Amsterdam een ‘steen in de vijver’ door zijn collega-uitgevers voor te houden dat ze hebben zitten slapen en het auteursrecht op internet uit handen hebben gegeven. Kuyf: ‘Want of het nu gaat om modeontwerpers, architecten of liedjeszangers; allemaal zijn ze in staat hun unieke prestatie te beschermen tegen diefstal. Voor journalistieke producten hoort hetzelfde te gelden. Maar schermend met citaatrecht en vrijheid van meningsuiting gaan veel kopijpikkers nog steeds vrijuit.’ De tijd is volgens hem aangebroken dat uitgevers ‘massaal en rücksichtslos’ achter hun auteursrechten aan gaan.
Toch is het niet altijd zo eenvoudig om geld te krijgen van auteurswetschenders. Zo blijkt de overheid een geduchte kopijpikker die chantage niet schuwt als haar de rekening wordt gepresenteerd. Gemeenten en provincies die (elektronische) knipselkranten onder hun ambtenaren verspreiden hebben via het zogenaamde CLIP-convenant in de stichting Publicatie- en Reproductierechtenorganisatie afgesproken de afdrachten hiervoor netjes te regelen. Maar dit gebeurt lang niet altijd. En wanneer lokale media die gemeenten hierop wijzen, krijgen ze fijntjes uitgelegd dat diezelfde overheid ook een belangrijke adverteerder is en dat dit wel eens kan veranderen wanneer al te lastig wordt gedaan over reprorechten.
Hoofdredacteur Kees Pijnappels van De Gelderlander kreeg van één gemeente zelfs te horen dat ze geen knipselkrant meer zouden gebruiken maar overgingen op RSS-feed. ‘Terwijl de overheid toch het goede voorbeeld zou moeten geven’, vindt Pijnappels.
Recent heeft de redactie tot in detail nagevlooid welke overheden wel of niet betalen. De provincie Gelderland bleek netjes af te dragen, maar de Gelderse gemeenten niet of nauwelijks. ‘We zijn nu in gesprek met de gemeente Nijmegen die, gemeten naar het aantal medewerkers, ongeveer 10.000 euro per jaar moet betalen. Ik verwacht dat ze dat nu gaan doen, en we gaan andere gemeenten ook stuk voor stuk benaderen.’
Het wildst gegraaid wordt er waarschijnlijk uit nieuwsbron ANP, ervaart hoofdredacteur/directeur Erik van Gruijthuijsen. De juridische afdeling van het persbureau heeft, samen met een aantal gespecialiseerde IT’ers haar handen vol aan het achterhalen van de illegale gebruikers van ANP-berichten. Met geavanceerde zoekprogramma’s wordt het web afgestruind op zoek naar ‘ANP-zinnen’ of zelfs delen van zinnen, waardoor misbruik kan worden aangetoond. Van Gruijthuijsen: ‘We schrijven de overtreders aan en bieden een contract, waarna ze meestal meteen terugdeinzen. Maar het blijft, mede door het citaatrecht, ingewikkeld om de piraterij echt aan te pakken. Als wij een bericht over Ajax op het net zetten is die informatie binnen 18 minuten op 41 sites te vinden, waarvan de helft niet betaalt.’ Ook worden ANP-auteursrechten ontdoken door de maximaal 150 toegestane tekens te gebruiken of door berichten gedeeltelijk te herschrijven.
Volgens Van Gruijthuijsen zijn er verschillende oorzaken aan te wijzen waarom uitgevers en persbureaus nu pas wakker worden. ‘Eén van de oorzaken is dat journalisten het leuk vinden dat hun stukken worden overgenomen. We zien nu in dat internet ons naast veel goeds ook schade toebrengt. Om het pikken van kopij echt goed aan te pakken zou er iets in de wetgeving moeten veranderen. Wat, dat weet ik ook zo snel nog niet. Het is een sectoroverstijgende zaak, maar laten we beginnen als sector gezamenlijk een paar normen te stellen.’
Volgens Esther Lammers hebben uitgevers en journalisten het in de eerste fase van internet laten lopen. ‘Iedereen riep: op internet is alles gratis. Het gevolg is dat nu bijna iedereen aan journalistiek nieuws op internet verdient, behalve uitgevers.’
Jacques Kuyf: ‘Ik begrijp het wel. In de afgelopen jaren van hoogconjunctuur is de uitgeefwereld vergeten zijn assets veilig te stellen. De gedachte was: als we maar verkeer genereren op internet, komen de adverteerders vanzelf. Maar nu die het laten afweten ziet men in dat het afgelopen moet zijn met het gratis beschikbaar stellen van journalistieke content. Het zal misschien een jaar duren, maar ik verwacht dat er dan een uitgewerkt systeem is, mogelijk met hulp van Web 3.0.’
Foto: Jörgen Caris/Trouw
3 reacties
1. door Anneke Houtman, 12 mei 2009, 12:04
Mijn stukken worden ook wel overgenomen, door bijvoorbeeld onderwijs- of cultuursites. In dit stuk mis ik praktische tips om daar iets aan te verdienen.
2. door Kaj, 12 mei 2009, 13:38
Het zou mij wat waard zijn als het ANP, naast klagen over wat die organisatie allemaal overkomt, zelf ook gewoon vaker aan bronvermelding zou doen.
Ik zie iets te vaak op de ANP-feed berichten voorbij komen van nieuws dat door andere media gemaakt is, maar die door ‘t ANP dan omzeild worden omdat ze zélf de bronnen van het nieuwsfeit hebben nagebeld.
3. door kaj, 12 mei 2009, 13:40
En verder is dit - http://www.democracynow.org/2009/5/7/david_simon_creator_of_acclaimed_hbo - verplichte kost om te lezen waar het om internetjournalistiek gaat, evenals de reactie van The Nation’s John Nichols erop: http://www.thenation.com/doc/20090525/nichols?rel=hp_picks