Achtergronden
Hoe een feestdag ineens een drama werd
woensdag 6 mei 2009
Het drama tijdens Koninginnedag gebeurde voor het oog van de camera’s. Fotografen moesten wegspringen om hun vege lijf te redden. Journalisten krijgen de beelden van rondvliegende mensen niet meer van hun netvlies. Het omschakelen van feest naar drama valt zwaar.
Een perfecte Koninginnedag was bijna ten einde. Nog één bocht en dan zat de rondrit van de koninklijke familie er op en zou in de paleistuin het afsluitende defilé volgen. Het zonnetje scheen, iedereen was goed gemutst.
Zelfs de Rijksvoorlichtingsdienst deed op 30 april 2009 niet moeilijk. Journalisten werd weinig in de weg gelegd om hun werk te kunnen doen. Zo liep persvak 6 (dranghekken in de vorm van een U) leeg omdat de fotografen op een vluchtheuvel beter zicht hadden op de open bus met de koninklijke familie. En ze liepen met de bus mee terwijl die langzaam richting de paleistuin reed.
Fotograaf Dennis van Tellingen, werkt voor onder meer Party: ‘Omdat iedereen op die verhoging in het wegdek stond, deed ik een paar stappen naar achteren. Ik wilde op een keukentrapje gaan staan. Samen met een paar andere fotografen hebben we dat ding altijd bij ons. Kunnen we toch foto’s maken als we achteraan staan.’
Van Tellingen staat net midden op de weg als hij twee doffe klappen hoort. Het leken wel ontploffingen. Hij kijkt richting het geluid en ziet dat een zwarte auto van richting verandert en recht op hem afkomt. ‘Ik sprong naar rechts. De auto heeft me op vijf of tien centimeter na gemist. Het trapje vloog door de lucht. In mijn sprong heb ik al foto’s gemaakt. Ook dat de auto tegen De Naald botste en omhoog schoot. Daarna heb ik de man in de auto en de slachtoffers nog gefotografeerd. Totdat de politie ons wegstuurde.’
‘Later in het perscentrum zie je de beelden en dan zeggen mensen: ‘Jee Dennis, je hebt echt mazzel gehad. Thuis kreeg ik dat gevoel ook. Dat had ik niet verwacht. De eerste twee nachten heb ik slecht geslapen. Ik heb er veel over nagedacht. Ik was ook wat schrikkerig de eerste dagen. Nu niet meer.’
Van Tellingen stond in persvak 6 met zo’n tien fotografen, onder wie Edwin Smulders, Edwin Janssen, Cees Baars van De Stentor en Pim Ras. ‘Koninginnedag had voor veel fotografen heel anders kunnen aflopen’, realiseert Ras zich (freelance voor onder meer AD en Panorama). Doordat de Suzuki zo dichtbij langs scheerde, was hij als eerste bij de auto en kon hij Karst Tates in de wagen fotograferen terwijl op de achtergrond de bus met de koninklijke familie te zien was.
Die foto en daarmee het verhaal van Ras trok de dagen daarna enorm veel aandacht. Het brengt Ras een beetje in verwarring. De verschrikkelijke beelden laten hem niet los en aan de andere kant krijgt hij tal van complimenten voor zijn werk. ‘Ik had al een weekje vrij gepland. Gelukkig maar. Ik ben er aan toe. De telefoon heeft roodgloeiend gestaan.’
Niet alleen fotografen uit persvak 6 zagen de wagen voor hun ogen mensen raken en tot stilstand komen tegen het monument. Ook een volle persbus, net achter de open bus met de koninklijke familie (er zat nog een voertuig van de beveiliging tussen), zag het drama voor hun ogen gebeuren.
ANP-fotograaf Robin Utrecht hing uit een openstaand luik van de bus om beter foto’s te kunnen maken toen hij kort achter elkaar twee ‘ontploffingen’ hoorde. ‘Het eerste beeld dat nog op mijn netvlies staat, is van mensen die door de lucht vliegen. Als een soort poppen, objecten. Enorm hoog. Misschien wel acht of tien meter. Ik heb er geen woorden voor om dat te beschrijven. Het is een onwerkelijk beeld. Ik word nog emotioneel als ik het vertel.’
Dat beeld laat hem niet los. Vier dagen na het drama heeft Utrecht voor het eerst een beetje fatsoenlijk geslapen. ‘Dat komt waarschijnlijk door de vermoeidheid. Ik was gelukkig de afgelopen dagen vrij. Dat was al zo gepland. Maar dat kwam goed uit. Ik heb wel vaker erge dingen gefotografeerd, de dode Pim Fortuyn, de gevolgen van de tsunami in Thailand, maar dit is anders. Fortuyn en Thailand waren erg, maar daar kon je je op voorbereiden. Dit ging zo onverwacht. Het was een perfecte dag. Tot dat ene moment. Dat beeld van die rondvliegende mensen blijft op mijn netvlies staan.’ Utrecht had wel de tegenwoordigheid van geest om vanuit de bus de eerste foto’s te maken. Daarop is te zien dat Tates met zijn auto mensen omver kegelt. Kort daarna is Utrecht de bus uitgegaan om verder te fotograferen. ‘Ik heb niet alles ingeleverd. Sommige dingen wil je niet laten zien.’
Jeroen Pol, verslaggever van de Stentor, had zich al geruime tijd voorbereid op de dag. Zo had hij een dagelijkse column in de krant. Hij was op pad voor de speciale middageditie van donderdag. De avond daarvoor had hij een gezellig diner gehad met de medebestuursleden van voetbalvereniging CSV Apeldoorn en hun vrouwen. Toen de bus met de koninklijke familie de bocht maakte van de Loolaan de Zwolseweg op, stond Pol met zijn mobiele telefoon te filmen. ‘Ik hoorde lawaai, zag in mijn rechterooghoek de auto tegen De Naald rijden en dacht meteen: Dit is mis.’ Pol maakt opnamen en gaat naar de redactie omdat de speciale editie sluit. Even bellen is er niet bij. Het mobiele netwerk is uitgevallen. Op de krant blijkt dat de speciale editie is geschrapt. Hij zet zijn filmpjes wel online en dan doet zijn mobiele telefoon het weer. Medebestuurslid Jan van den Berg blijkt onder de gewonden en erger, zijn vrouw José van den Berg ligt op de intensive care. Later die middag overlijdt ze. Voor Pol komt het drama hiermee wel erg dichtbij. ‘Ik had me meteen bedacht dat die kans er in zat. Daarom ben ik bewust geen slachtoffers gaan filmen.’
In de dagen daarna heeft Pol moeite gehad met zijn rol als journalist. ‘Toen ik bij Jan thuis was, belde het koninklijk huis of de koningin mocht langskomen. Mijn gedachte was even: ik bel de krant. Maar ik ben daar als Jeroen en niet als verslaggever. Ik heb het niet gedaan en wil ook niet weten of en wanneer de koningin komt.’
Ivo Borkus, als freelance cameraman ter plekke voor RTL Nieuws: ‘Alle beelden van slachtoffers die RTL en NOS lieten zien, zijn van mij. Mijn vader heeft als cameraman veel oorlogen gedaan. Ik daarom bewust niet. Wel heb ik me altijd afgevraagd: wat als ik in zo’n situatie terechtkom? Blijf ik dan werken of ga ik helpen? Ik had me voorgenomen door te werken. Gelukkig heb ik dat gedaan. Ik had het mezelf niet vergeven als ik was gestopt. Wat scheelt is dat ik alles in zwart-wit door de zoeker zie. Later bij de montage heb ik half de andere kant opgekeken. Het is alsof je in een slechte film zit.’
Meer journalisten vroegen zich af of ze moesten helpen. Van Tellingen: ‘Als ik eerlijk ben niet op dat moment. Ik was aan het werk.’ Pol: ‘Ik ben bedrijfshulpverlener. Ik zag meteen dat een leek daar weinig kon uitrichten. En als er iets goed geregeld was, dan was het de hulpverlening.’
Nazorg
Op veel redacties wordt aan nazorg gedaan voor journalisten die verslag hebben gedaan van 30 april. Robin Utrecht: ‘Mijn chef en hoofdredacteur hebben me verschillende malen gebeld en ook hulp aangeboden.’ Bij de Stentor wordt ook veel nagepraat. En als collega’s even tijd nodig hebben om de indrukken te verwerken, dan is die er, zegt adjunct-hoofdredacteur Jaap Lodewijks. Verslaggever Jeroen Pol ervaart de steun van de krant als positief. Bij de NOS is er ook begeleiding. Plaatsvervangend hoofdredacteur Marcel Gelauff: ‘Er is diezelfde avond vanuit de hoofdredactie contact geweest met de mensen die ter plekke gewerkt hebben.’ Camerman Ivo Borkus: ‘RTL Nieuws heeft wel vier keer gevraagd of ik hulp wil. Dat vind ik klasse.’
Fotograaf Bernard Rübsamen kort na het drama. ‘Ik dacht niet waar, wel waar en daarna: ik moet aan de slag. Ik heb zoveel mogelijk gefotografeerd. Vervolgens was ik mijn broer kwijt die daar ook aan het werk was. Ik ben alle gewonden langsgelopen en hij was er niet bij. Gelukkig zagen we elkaar kort daarna weer.’ Foto: Pim Ras
2 reacties
1. door Arthur Wiegman, 7 mei 2009, 17:10
Ik heb zelf ook foto’s gemaakt van de koninklijke familie en het ongeluk. Ik heb zelf ook zeker 2 nachten niet van kunnen slapen. Het maakt nog steeds grote indruk op me. Het werk heeft zeker indruk achtergelaten in America.
2. door john van loon, 5 september 2009, 00:09
je bent toppie ivo! Iedereen prijst je en héél terecht! Maar ben je er zélf klaar mee? Loop jezelf niet voorbij en take a break! Take a look at yourself, zoals een oubollig liedje uit de jaren 70 zegt. Relax en succes met je werk ivo! Grtttzzz john.