Achtergronden
Fotojournalistiek: ‘Tijd om de bakens te verzetten’
woensdag 10 september 2008
De maatschappelijke rol van de fotojournalistiek dreigt gemarginaliseerd te worden, signaleert de NVF, sectie fotojournalisten van de NVJ. De sectie gaat onderzoeken wat de gevolgen zijn van digitalisering, burgerfotografie en toenemende controle door instituties. Vier fotojournalisten over de praktijk.
Reyer Boxem:
freelance fotograaf voor o.a. Trouw, HP/DeTijd, Nieuwe Revu en Dagblad van het Noorden
‘Fotojournalistiek is in de wereld van de fotografie de slechtst betaalde tak van sport – zeker als je het vergelijkt met mode- of reclamefotografie. Het zijn mensen die hard lopen en loyaal zijn aan hun opdrachtgevers. Zelf ben ik verslaafd aan mijn werk en heb – zoals veel fotojournalisten – een hybride praktijk; enerzijds fotografie voor nieuwsmedia en aan de andere kant de wat minder hectische opdrachten: voor bedrijfsmagazines en overheidsbladen.
Ik ben opgegroeid met kranten. En hoewel de budgetten voor fotografie daar minder worden en er een verschuiving gaande is naar online, verloopt dit proces langzaam en krijgt iedereen die erbij betrokken is de kans zijn spoor te verzetten. Waar dit precies toe leidt, weet ik niet. Maar ik maak me niet zoveel zorgen. Ik geloof dat er altijd een markt blijft voor professionele nieuwsfotografie. De foto van de dode Theo van Gogh (gemaakt door een passant met mobiele telefoon) vond ik intrigerend door zijn plompheid en onbeholpenheid. Ik zie burgerfotografie niet als bedreiging. Hooguit voor fotografen die volledig afhankelijk zijn van de politiescanner; je kunt nu eenmaal moeilijk concurreren met voorbijgangers die hun blackberry trekken.’
Martijn Beekman:
vaste freelance fotograaf de Volkskrant
Goh, wéér een onderzoek’, was de eerste reactie van Beekman. Een vorig onderzoek (Brancheonderzoek Fotografen van de FotografenFederatie/Burafo uit 2005) naar de economische positie van fotografen vond hij een ‘zeurderig’ verhaal. ‘Maar ik begrijp het wel. Dat eeuwige geklaag van fotojournalisten hangt samen met het wankele freelance bestaan dat velen leiden.
Zelf ben ik in de gelukkige omstandigheid dat ik bij een krant werk die nieuws-fotografie hoog heeft staan en mij als vaste freelancer goed betaalt. Maar sommige collega’s bij de tabloids hebben het moeilijk. De fotografie is er dood verklaard. Je bent als fotograaf niet vrij; je moet voornamelijk staande foto’s maken en veel close-ups. Ook bij het ANP geldt deze norm omdat het wordt gevraagd door kleine kranten.’
Hij ziet in het ‘geklaag’ ook een gebrek aan introspectie. ‘Je moet met de ontwikkelingen mee, tijdig de bakens verzetten. Fotojournalisten als Serge Ligtenberg hebben zich succesvol toegelegd op video voor internet. Anderen gaan archiefwerk doen.
De spoeling is dunner geworden, maar ik geloof in de toekomst van nieuwsfotografie. Onderzoek naar de omstandigheden waaronder fotografen moeten werken (embedded, mediacodes, beveiliging) lijkt me zinnig. Sinds Fortuyn zijn de beveiligingsmaat¬regelen in met name de parlementaire fotografie erg verscherpt. Er lopen steeds beveiligingstypes voor je lens.’
Inge van Mill:
freelance fotograaf voor o.a. ANP, GPD, Trouw en Elsevier
‘Heb je een gouden bandje?’, kreeg Inge van Mill te horen toen ze de inhuldiging van de Olympische sporters op het Haagse Binnenhof wilde fotograferen. Nee, wel een perskaart, antwoordde Van Mill, waarop ze naar een knullig gepositioneerd persvak werd gedirigeerd, zonder zicht op de erehaag van leerling-topsporters. Hun begeleiders hadden wel een gouden bandje en konden de mooiste plaatsjes schieten; tot irritatie van de professionals in het persvak. Van Mill: ‘Zo gaat het vaak. Ik wilde laatst een foto maken van bewakingscamera’s aan een gebouw voor nota bene Secondant, een blad voor de beveiligingsbranche. Er kwamen drie beveiligers op me af en vroegen intimiderend wat of ik aan het doen was. Ook merk je steeds vaker dat politiemensen op niet mis te verstane wijze laten weten dat ze niet gefotografeerd willen worden. De vrijheid voor persfotografen wordt minder. Het is steeds moeilijker zelf te kiezen. Je moet bijna overal voor geaccrediteerd zijn, en daarbij gaat er nogal eens wat fout.’
Hoewel Van Mill gelooft dat er toekomst is voor de professionele fotograaf vindt ze dat de snelheid van internet soms ten koste gaat van de journalistiek. ‘Als ik voor het ANP een demonstratie fotografeer, wordt op het moment dat je net bezig bent al gevraagd of je wat kunt leveren, omdat nieuwssites het zo snel mogelijk willen brengen. Je wordt dan uit je opdracht gehaald en loopt het gevaar iets te missen. Bij een krant heb je meer tijd om je werk goed te kunnen doen.’
Werry Crone:
vaste fotograaf Trouw
‘Toen Trouw net op tabloid uitkwam was het voornaamste verschil met de oude krant dat teksten werden ingekort en foto’s kleiner moesten. Na een klein jaar ontstond gelukkig weer de eigenzinnige Trouw-vormgeving. Tabloid wordt nu als één geheel gezien – in plaats van een verzameling pagina’s die werd afgescheiden door een aantal deelredacties – met ruimte voor journalistiek beeld. Trouw heeft daarin een traditie hoog te houden. Zo bestaat de cover van De Verdieping tegenwoordig uit één staand beeld. Heel wat beter dan het gepruts bij tabloids als Metro, Spits en AD, waar foto’s bijna nooit groter worden afgedrukt dan over twee of drie kolommen en vaak van slechte kwaliteit zijn.’
De bezuinigingen op print gaan volgens Crone in veel gevallen ten koste van de serieuze nieuwsfotografie. ‘Ik vind het nogal kort door de bocht dat veel kranten hun vaste fotografen eruit hebben gegooid.’ Volgens Crone – die zelf een vast dienstverband heeft – is het ook niet nodig. ‘Waar ik vroeger een dag op pad was en één foto voor de krant maakte, lever ik nu ook een aantal foto’s voor de site. Een win-win situatie, want andere uitgevers moeten freelancers betalen voor hun site.’ Site-fotografie is volgens hem volop in ontwikkeling. ‘Door de huidige kwaliteit beeldschermen wordt de weergave steeds beter. En als het mooi smoelt in die typische Trouw-vormgeving ben ik dik tevreden.
Je kunt veel doen door op twee fronten te werken.’
Onderzoek: Rol en toekomst van de fotojournalistiek
Het onderzoek naar de stand van de fotojournalistiek wordt uitgevoerd door dr. Alexander Pleijter (Universiteit Leiden) en Prof. drs. Frits Gierstberg (Erasmus Universiteit) en start op 15 september. Fotojournalisten ontvangen een oproep en een enquête via e-mail. In het voorjaar van 2009 worden de resultaten bekendgemaakt.