Achtergronden
Een website-redactie met een tijdschrift
woensdag 3 juni 2009
Er is een uitweg uit het sterfhuis van de media, zeggen Alex Beishuizen en Johannes van Bentum van ict-vakblad Computable. Stap 1: publiceer alles eerst op internet. Ze schreven er een boek over. Dat dan weer wel.
Veel redacties worstelen met de vraag: bewaren we nieuws voor de printeditie of gaat alles meteen online. Zo niet de redactie van vaktijdschrift Computable. Hoofdredacteur Alex Beishuizen: ‘Sinds drie jaar gaat nieuws meteen de site op. En begin 2008 zijn we een stap verder gegaan: we zijn niet langer een tijdschriftredactie met een website, maar een website-redactie met een tijdschrift. We publiceren alles wat we maken, ook interviews en achtergronden, meteen op internet en stellen daar later een tijdschrift van samen.’
Wat Beishuizen en adjunct-hoofdredacteur Johannes van Bentum betreft, een aanpak die navolging verdient. Ze schreven er het boek ‘Online of flatline’ over. ‘Geen dik handboek dat je alleen uit de kast pakt als het nodig is, maar een informatief boekje dat je in één avond uitleest’, aldus Van Bentum. Ook een uitgave die niet alle antwoorden geeft, maar nog een paar vragen openlaat. De concurrentie leest tenslotte mee en het geeft Beishuizen en Van Bentum de kans hun trucje nog eens uit te voeren, zegt Beishuizen met een knipoog.
Nu hebben de heren het gemakkelijk, krijgen ze geregeld te horen. Computable wordt wekelijks via controlled circulation verspreid onder 70.000 abonnees, die daar niets voor betalen. Ze geven toch al hun spullen al weg, dan is het simpel om daar op internet mee te beginnen. Beishuizen: ‘Dat maakt de omslag inderdaad eenvoudiger. We hebben geen abonnee-inkomsten te verliezen. Toch denk ik dat andere media ons voorbeeld niet alleen kunnen, maar ook moeten volgen. Of je nu televisie maakt, een krant of een tijdschrift, je werkt efficiënter en je product wordt er beter van. Doordat wij nu alles eerst op de site plaatsen, kunnen we in het blad het artikel én de reacties op de site meenemen. Die reacties kunnen ook verbeteringen en aanvullingen zijn, waar het stuk alleen maar beter van wordt. Het blad wordt beter ontvangen.’
Het omdraaien van het proces (eerst website dan blad) is niet vanzelf gegaan. De redactie van Computable is er zo’n anderhalf jaar mee aan te stoeien geweest. Beishuizen: ‘We hadden de tijd en hebben die dan ook genomen. We hebben alle werkzaamheden tot in detail beschreven en tegen het licht gehouden. Dat kost tijd. En we wilden het met de huidige redactie doen. Dan moet je mensen de tijd geven om te veranderen.’
En het proces is nog niet voltooid. Binnenkort wordt het redactiesysteem zo aangepast dat op de site gepubliceerde artikelen alleen nog maar hoeven te worden ‘aangevinkt’ om ook in het blad te verschijnen.
Daarmee heeft de werkwijze van de redactie iets weg van een militair geleide operatie. Computable heeft twintig onderwerpen (topics) benoemd waarover de redactie schrijft. Elke redacteur coördineert één of meer topics en zorgt ervoor dat die op de site en in het blad goed gevuld zijn. Over elk topic worden nieuwsberichten en achtergronden gemaakt. Een redacteur mag alleen aan een onderwerp beginnen als vaststaat dat er minstens een nieuwsbericht, achtergrond en opinie in zit. In een dagelijkse nieuwsvergadering wordt dat besproken. ‘Anders is het niet efficiënt. Alleen een nieuwsbericht kost te veel tijd’, aldus Van Bentum. Tegen de tijd dat het blad de deadline nadert, stelt een eindredacteur uit de op de site gepubliceerde artikelen en reacties het blad samen.
Omdat alle artikelen al op de website staan en de indeling van de site en het blad grotendeels overeen komen, is de samenstelling van het tijdschrift in hoge mate een invuloefening. De meeste journalistieke keuzes zijn al gemaakt. Om de ‘invuloefening’ nog efficiënter te laten verlopen, kennen blad en site drie lengtes voor teksten. Door met de vormgeving te variëren, valt dat de lezers niet tot nauwelijks op.
Van Bentum: ‘We kunnen daardoor artikelen eenvoudig elders in het blad plaatsen zonder grote aanpassingen. Het past altijd. Ook kunnen we een langer verhaal van de site snel tot een nieuwsbericht in het blad terugbrengen, omdat de eerste alinea van een stuk altijd de lengte van een nieuwsbericht moet zijn.’
Beishuizen: ‘De omslag die veel redacteuren moesten maken, is dat verhalen niet meer van hen zijn. Niet alleen wordt het verhaal direct online ‘weggegeven’ ook wordt een verhaal meteen aangepast door de reacties die er onder staan. Dat maakt het minder jouw verhaal. Vaak zijn de discussies langer dan het oorspronkelijke stuk. Redacteuren kunnen ook niet meer hun schouders ophalen over de reacties. Ze moeten er wat mee.’
Het gevolg van de nieuwe aanpak is onder meer dat er veel minder met freelancers wordt gewerkt. ‘Als een redacteur aan een onderwerp begint, diept hij of zij het zelf helemaal uit en draagt het niet over. Dan is het lastig om met freelancers te werken. Die moeten dan helemaal in de nieuwe werkwijze worden opgeleid’, aldus Beishuizen.
Beishuizen en Van Bentum zijn tevreden over de resultaten van de omslag. ‘De productiviteit van de redacteuren is verdrievoudigd’, merkt Van Bentum op. En dat komt op een goed moment. De recessie gaat niet aan Computable voorbij. De ict-branche adverteert minder. In goede tijden telt het blad 40 pagina’s waarvan 20 redactioneel. Eind mei waren dat nog steeds 20 redactiepagina’s en 8 advertentiepagina’s, waarvan hooguit vier betaald en de rest eigen publiciteit. Het duo herkent zich overigens niet in de omschrijving ‘militair geleide operatie’. Beishuizen: ‘We leggen de journalistieke vorm niet vast. Of iets een interview, achtergrond of reportage wordt, staat de redacteur vrij. En het zijn verhalen waarvoor je de deur uit moet, dus het blijft afwisselend en vooral journalistiek.’
Computable-redacteur Heleen van Roon fronst haar wenkbrauwen. Vrijheid? ‘We hebben geen freelancers meer en tot voor kort zaten er ook meer mensen achter me’, zegt ze terwijl ze zich omdraait en de redactievloer op kijkt. De werkdruk is daardoor flink gestegen. En of dat nu aan de nieuwe werkwijze, de bezuinigingen of beide ligt, laat zich lastig vaststellen. Ook moet de redactie nog wennen aan de verplichte lengtes. Van Roon: ‘De eerste alinea heeft een vaste lengte en moet alle informatie bevatten, omdat het ook een nieuwsbericht kan worden. Dat is soms lastig.’ Van Bentum: ‘We kunnen in elk geval beter plannen en monitoren. We zien als hoofdredactie snel of iemand de kantjes er af loopt of zich juist overwerkt. Als iemand ziet dat hij de planning niet haalt, kan hij aan de bel trekken en kunnen we dat tijdig oplossen.’
Kijk hier voor meer info over ‘Online Flatline’.
Anders werken is nog geen verdienmodel
Alles eerst op internet publiceren is efficiënter en journalistiek gezien nog eens beter ook, betogen Alex Beishuizen en Johannes van Bentum. Maar het is nog geen garantie voor een goede omzet. Beishuizen: ‘Daar gaat ons volgende boek over. We experimenteren ook met verdienmodellen. En dan vooral op internet. Dat is niet makkelijk, maar we doen het wel.’ Nu al komen ongeveer de helft van de inkomsten van Computable uit de website. Dat is nu nog vooral in de vorm van banners. Sinds kort experimenteert de redactie met de verkoop van ‘warme leads’. Beishuizen: ‘Wij maken een video. Om die te zien moet de kijker zich registeren. Wij verkopen die informatie aan een adverteerder die daarmee weet dat die persoon erg in het onderwerp geïnteresseerd is. Adverteerders vinden dit een interessant model. We hebben twee voorwaarden: we informeren de kijker daarover en de filmpjes zijn journalistiek onafhankelijk. Als vaksite en vakblad kunnen we met een gesponsord filmpje onze geloofwaardigheid verliezen. Daar beginnen we niet aan.’